Wapnowanie gleb
Odczyn gleby i potrzeby wapnowania
Odczyn (pH) jest jednym z najważniejszych parametrów decydujących o żyzności gleb i plonowaniu roślin. Klimat Polski i pokrywa glebowa sprzyjają procesowi wymywania wapnia i magnezu, skutkiem czego jest obniżanie odczynu, czyli zakwaszenie gleb.
Obok naturalnych procesów niebagatelne znaczenie ma także zakwaszające działanie nawozów mineralnych, szczególnie saletry amonowej i nawozów siarczanowych.
Zakwaszenie gleb hamuje rozwój systemu korzeniowego roślin, przez co ogranicza pobieranie składników pokarmowych. Skutkiem tego jest słaby rozwój i plonowanie roślin, niska efektywność nawożenia oraz duże straty składników pokarmowych z nawozów.
Zakwaszenie jest obecnie w Polsce najważniejszym czynnikiem ograniczającym plonowanie roślin, ponieważ około 50% gleb charakteryzuje się odczynem kwaśnym lub bardzo kwaśnym. Jedynym sposobem dla wyrównania odczynu gleby jest jej systematyczne wapnowanie gleb.
Dlaczego należy wapnować?
W warunkach klimatycznych Polski wapnowanie gleb jest zabiegiem strategicznym dla żyzności i urodzajności gleby.
- wapnowanie gleb zapewnia dobre zaopatrzenie roślin w wapń oraz optymalny zakres odczynu pH dla uprawianych gatunków roślin
- chroni rośliny przed szkodliwym działaniem glinu, manganu i metali ciężkich.
- wapnowanie gleb neutralizuje toksyczne dla roślin związki powstające w zakwaszonym środowisku glebowym i hamuje rozwój wielu patogenów roślin
- wapnowanie gleb sprzyja powstawaniu trwałej struktury gruzełkowatej, która ułatwia dostęp wody i powietrza do korzeni roślin
- gleby regularnie wapnowane cechują się wyższą aktywnością biologiczną, optymalny odczyn zapewnia wysoką efektywność nawożenia mineralnego i tym samym zwiększa opłacalność produkcji roślinnej.
Odczyn pH gleby
Odczyn pH jest jednym z podstawowych wskaźników określających właściwości gleby. Od jego poziomu zależy rozpuszczalność składników mineralnych oraz ich dostępność dla roślin, a co za tym idzie powodzenie w uprawie poszczególnych gatunków.
Odczyn pH wyraża stosunek stężenia jonów wodorowych H+ do jonów wodorotlenkowych OH-. Jego wartość określa, czy gleba ma odczyn kwaśny, obojętny czy zasadowy
Poniższa tabela określa klasy odczynu gleb w Polsce
Odczyn gleby | Zakres pH |
Bardzo kwaśna | < 5 |
Kwaśna | 5,1 – 6,0 |
Lekko kwaśna | 6,1 – 6,7 |
Obojętna (optymalna) | 6,8 – 7,4 |
Zasadowa | > 7,4 |
Jak podjąć prawidłową decyzję o wapnowaniu?
Decyzję o wapnowaniu najlepiej poprzedzić wykonaniem analizy gleby. Analizy takie wykonują okręgowe stacje chemiczno-rolnicze. Stacje te oznaczają odczyn pH gleby oraz jej zasobność w przyswajalny dla roślin fosfor, potas i magnez. Jedna próba powinna pochodzić z wyrównanego pola lub jego części o powierzchni od 1 ha do 4 ha. Badanie odczynu gleby można również przeprowadzić samodzielnie bezpośrednio na polu za pomocą kwasomierza Helliga, czy pehametru polowego. Na podstawie tej analizy i w oparciu o kategorię agronomiczną gleby, a także biorąc pod uwagę gatunki uprawianych roślin, można określić potrzeby wapnowania.
Poniższe tabele zobrazują Państwu potrzeby wapnowania dla ważniejszych roślin uprawianych w Polsce
Tab.1 Optymalne zakresy pH dla roślin uprawnych
pH 6,6 – 7,0 | PH 6,1 – 6,5 | Ph 5,6 – 6,0 | PH 5,1 – 5,5 |
Burak cukrowy kukurydza |
lucerna
koniczyna
groch Pszenica jęczmień
rzepak
bobik
pszen żyto Owies ziemniaki
mieszanki zbożowe
Żyto len
seredela
trawy
łubin żółty
Tab.2 Optymalne zakresy pH dla drzew i krzewów owocowych
pH 6,7 – 7,1 | pH 6,2 – 6,7 | pH 5,5 – 6,2 | pH < 5 |
czereśnia wiśnia |
morela
śliwa
brzoskwinia
winorośl
orzech włoski jabłoń grusza
porzeczka agrest malina
truskawka borówka wysoka żurawina